We hebben meer mensen in een kippenpak op een glibberige glijbaan nodig

Schouder aan schouder, schuimrubber aan schuimrubber

Het is ergens aan het einde van de jaren 90. In een badstoffen pyjama zit een kleine, guitige Brabander op de bank voor de tv. Terwijl een kletsnatte Ron Boszhard verslag probeert uit te brengen, levert Jack van Gelder commentaar wanneer er weer een stel Italianen in het water vallen. Het was een tijd waarin iedereen kon winnen, zelfs als je uit Heerlen komt. Het was de tijd dat Spel zonder Grenzen zijn hoogtij dagen vierde en dat wij Europeanen zij aan zij met elkaar konden staan. Met de huidige staat van de wereld het perfecte moment om deze show weer terug te halen.

Ondertussen is het alweer bijna dertig jaar geleden dat we de laatste aflevering zagen van Jeux sans frontières, zoals het concept origineel heette. Hoewel Nederland maar aan tien van de dertig seizoenen mee deed, heeft het spel een cultstatus opgebouwd onder spelshowliefhebbers. Maar wat begon als Europees concept om landen wat dichter bij elkaar te brengen, stierf eind jaren 90 een treurige en stille dood. Eeuwig zonde, als je het aan deze spelletjesliefhebber vraagt.

Voor wanneer Le Tour geen uitkomst biedt

Wie zoekt naar de origine van Spel zonder Grenzen, moet terug naar het platteland van Frankrijk, ergens begin jaren 60. Daar hadden een aantal televisiemakers lucht gekregen van een Italiaanse spelshow waarin teams het in verschillende spellen tegen elkaar opnamen. In een poging kleine Franse gemeentes wat aanzien te geven, werd dat concept in 1962 vertaald naar Intervilles. Hierin mochten gemeentes met minder dan 20.000 inwoners meedoen aan een landelijke competitie vol dwaze spellen, om zich te kronen tot beste kleine gemeente.

In een jaar dat de Tour de France in Frankrijk niet op de televisie te zien was, sloeg Intervilles direct aan. Naar verluidt gooide zelfs toenmalig president Charles de Gaulle zijn werkschema om, om te zorgen dat hij Intervilles iedere week live kon kijken. In de opvolgende jaren groeide de populariteit van het spel zo, dat de Franse producenten Guy Lux en Claude Savarit ermee naar de Europese Broadcasting Union (EBU) stapten om een internationale versie te maken.

Zo geschiedde het in 1965 dat de eerste versie van Jeux sans Frontiers te zien was, al was het destijds nog in klein comité. In die eerste editie verschenen enkel Frankrijk, België, West-DuitslandTom KauwenbergDeden het elke editie vast ziekelijk goed op de Hoge Muur Sprong. en Italië aan de startlijn. Zo duurde het nog vijf jaar voordat Nederland voor het eerst mee deed, met twee verschijningen van Alpen aan den Rijn in 1970 en 1971. Na een zesde plek voor Nederland in 1977 trok de NCRV (destijds de omroep van het programma) zich terug uit het concept, al is nooit duidelijk geworden of die slechte prestatie reden was voor het terugtrekken.

Rennen, zwemmen en klimmen voor je vaderland

Als je vandaag aan iemand vraagt wat Spel Zonder Grenzen nou eigenlijk was, hoor je niemand over kleine gemeentes of Franse presidenten. De uitleg komt zeer waarschijnlijk beter overeen met die van een koortsdroom. Teams die in een onstabiel bootje in een golfslagbad een prinses redden, sumoworstelaars die rollende keien ontwijken op een helling of chefs die een pan met eten vol krijgen terwijl levensgrote kippen de voedselwaren tegen hielden. Dát is wat ons bij is gebleven van de absurde spelshow.

Het zal dan ook voor menig kind dat opgroeide in de jaren 90 een core memory zijn, toen de TROS besloot de Nederlandse licentie weer op te pakken en mee te doen. In 1997 en 1998 verschenen respectievelijk Heerlen en Vlieland aan de startlijn, waarbij we weer even mochten genieten van hilarische spellen met het altijd enthousiaste commentaar van Jack van Gelder en Ron Boszhard. Helaas leek op dat moment het Spel zonder Grenzen concept echter al verdoemd te zijn.

In 1999 zagen we de laatste editie van Spel zonder Grenzen, al deden zowel Nederland als België op dat moment niet meer mee. Na de eeuwwisseling werd de stekker volledig uit het project getrokken en verdween het concept van de Europese televisies. Door de lengte van de afleveringen (zo’n anderhalf uur per stuk) en de gerichte markt, was het voor de EBU lastig om de serie ook aan landen te slijten die niet meededen. Wie zit er hier immers te wachten op de prestaties van Neuss, Duitsland, als Nederland zelf niet aan de startlijn verschijnt.

Sindsdien zijn er nog verschillende pogingen gedaan om Spel zonder Grenzen terug te brengen, maar deze liepen uiteindelijk op niets uit. De beste poging leek in 2006 te zijn, toen de EBU aankondigde Spel zonder Grenzen terug te willen brengen met onder andere Nederland en België. Door financiële tegenslagen – de rode draad in het bestaan van de serie – kwamen deze en toekomstige plannen echter nooit van de grond.

Gaan we de grenzen ooit nog overstijgen?

In 2019 kwam mogelijk de grote mokerslag voor iedereen die nog hoop had voor een nieuwe reeks Spel zonder Grenzen: de EBU verkocht de rechten aan het Italiaanse Mediaset. Deze partij, onder leiding van Pier Silvio Berlusconi (inderdaad zoon van), bracht het onder de naam Eurogames in 2019 voor een enkel seizoen terug met Italië, Spanje, Duitsland, Griekenland, Polen en Rusland. Sindsdien ligt de licentie echter te verstoffen.

Het zou daarom zo mooi zijn als we juist nu die licentie weer onder het stof vandaan halen en weer nieuw leven in blazen. Er heerst een verdeeldheid in Europa die we jarenlang niet hebben gezien en bij het minste of geringste lijkt die kloof verder te groeien. Nu is dan ook het moment om die verbroedering weer op te zoeken en weer schouder aan schouder te gaan staan. Het liefst in een bizar schuimrubberen kostuum.

Natuurlijk is en blijft er die kwestie van het geld. De kosten voor een dergelijke productie zijn immens – wanneer je mensen in de televisiewereld spreekt hierover, zijn bedagen van 5 miljoen euro per reeks aan de lage kant. Hele teams vanuit heel Europa over laten komen, de enorme sets en crew die je nodig hebt en het feit dat je ze alleen voor eigen producties kan hergebruiken: financieel zit het niet mee, maar het zou zo goed kunnen zijn voor het bredere moraal.

Het vinden van een Europees potje hiervoor is dan ook een hele uitgave, maar ik heb mogelijk wel een idee. Er is namelijk nog zo’n project waarin mensen in gekke pakjes worden gehesen, om voor een hysterisch publiek hun ‘kunsten’ laten zien… een project waar wij als Nederland momenteel toch al niet aan mee willen doen. Als we dat geld nou gewoon pakken en in Spel zonder Grenzen stoppen, kunnen we een prachtige nieuwe reeks maken.

Want als ik dan toch mensen in gekke pakjes onderuit wil zien gaan, dan heb ik liever dat liever dat ze dit doen op een glibberige glijbaan met een gierende Jack van Gelder voor het commentaar.