NPO Klassiek schrijft geschiedenis met de Gamemuziek Top 50
Van Mozart tot Minecraft
Wat doen games op een klassieke radiozender? De laatste maanden wordt er bij NPO Klassiek hard gewerkt om klassieke muziek bij een nieuw publiek te introduceren met een focus op gamemuziek. De zender doet dat met pakkende filmpjes op sociale media, maar recentelijk ook met een grote Gamemuziek Top 50. Alt. was bij de feestelijke viering van gamemuziek en sprak met presentator Sander Zwiep over games, muziek en alles daartussenin.
Op 13 november wordt in de foyer van Beeld & Geluid het Top 2000 Café nog opgebouwd, maar een paar verdiepingen daarboven klonk al een ander soort muziek. De expositieruimte voor games is tijdelijk een radiostudio rijker, compleet met speciale LED-vloer die elke soundtrack van bijpassend beeld voorziet. Vanaf de verlichte tegels brengt NPO Klassiek haar ranglijst van gamemuziek ten gehore. De lijst is samengesteld door een vijfkoppige jury, en de top tien wordt tijdens de uitzending door het publiek gerangschikt.
In het vijf uur durende programma komen symfonische soundtracks zoals die van Kingdom Hearts II voorbij, maar ook de jazzy tonen van Persona 5 Wake up, get up, get out there! 🤘en de snoeiharde metal uit Hades. Over de precieze positionering van games was veel te doen, maar het programma is een ode aan themamuziek, met veel liefde voor games.
We schrikken niet zo snel van lavavloeren, gillende gitaren of schermen vol hysterische Twitch-berichtjes, maar al die gekte achter het beeldmerk van Omroep MAX en NPO Klassiek? Dat is toch een gekke gewaarwording. Hoe komt het dat deze stokoude mediapilaren zich plots zo serieus met games bezigen?

Hoe NPO Klassiek in de gamewereld stapte
Net voor de aftrap van de Gamemuziek Top 50 spreken we met het gezicht van NPO Klassiek op sociale media: Sander Zwiep. Hij vertelt hoe deze middag tot stand is gekomen: “Collega Jordy Jager kwam [bij NPO Klassiek] ooit heel onbevangen naar ons toe, met de vraag of we niet eens een filmpje konden maken over gamemuziek. Tot ongeveer anderhalf jaar geleden deden we wel eens iets met films en popcultuur, maar we hadden nooit stilgestaan bij de koppeling tussen games en klassieke muziek. En wat bleek? Daar is een hele wereld om te ontdekken.”
Zo geschiedde. Zwiep en Jager trokken samen het bos rond het Media Park in om wat filmpjes over klassieke muziek in games te schieten. De content viel goed in de smaak, met honderdduizenden kijkers op vooral Instagram en TikTok. De aandacht voor nieuwere media en cultuur vanuit een klassiek instituut werd door gamers in dank afgenomen. Case in point: op de Discord-server van alt. worden de video’s van NPO Klassiek met regelmaat gedeeld en geprezen. Het is een verademing dat de publieke omroep iets zinnigs te zeggen heeft over het draaiorgel in RollerCoaster Tycoon.
“De respons is overweldigend geweest. We krijgen zoveel leuke [berichtjes] van mensen die er nóg meer vanaf weten. De onderlinge input is ontzettend leuk, het verrijkt elkaar enorm.” Zwiep klinkt dankbaar als hij het over de opgebouwde gemeenschap rondom zijn video’s heeft. “Die reacties gebruiken wij dan weer om nieuwe onderwerpen te vinden en nieuwe filmpjes te maken. Zo komen we ook veel in aanraking met games waar ik niet van wist dat ze zo veel te maken hadden met klassieke componisten. Ik leer elke week weer nieuwe dingen, puur door die games.”
Gamemuziek is serieuze kunst
Maar games zijn Zwiep niet vreemd. Sterker nog, de presentator gamet al sinds hij klein was, en kruipt nog met regelmaat voor het beeldscherm om titels als Red Dead Redemption of een simulatiegame te spelen. Bij dat laatste laat hij zich graag vergezellen door klassieke muziek: “Van Anton Bruckner of Gustav Mahler, dat zijn echt symfonieën die zo mooi het orkest gebruiken om bepaalde gevoelens of personages uit te lichten. […] In The Last of Us wordt ook zo geweldig gebruik gemaakt van het toewijzen van eigen instrumenten aan personages. Dat deden de oude operacomponisten ook al.”
Als Mozart in deze tijd had geleefd, had hij misschien ook wel gamesoundtracks geschreven.
De plotselinge aandacht voor games is duidelijk geen simpele gimmick. “Wij als NPO Klassiek zien games ook als volwaardig onderdeel van de muziekgeschiedenis”, benadrukt Zwiep. “Ook gamecomponisten hebben het vak ooit geleerd; ze weten wat er vroeger klonk en welke middelen ze kunnen gebruiken om muziek te componeren. Oké, [het is muziek] voor een ‘spelletje’, maar wie weet: als Mozart in deze tijd had geleefd, had hij misschien ook wel gamesoundtracks geschreven.”
De muzieksoort wordt serieus behandeld op NPO Klassiek, omdat het ook serieuze muziek ís. Tenminste, als je het Zwiep vraagt. “Ik denk dat deze vorm van muziek de aandacht verdient – die wij nu ook proberen te geven – die recht doet aan de kunst die gamemuziek is.” Omringd door niet de minste productie, waar nota bene honderden gamers in de rij stonden om de uitzending bij te kunnen wonen, kunnen we wel stellen dat NPO Klassiek daarin slaagt.
Nieuwe oren voor oude muziek?
Met een nieuwe, jonge achterban liggen er voor NPO Klassiek weer kansen om die te enthousiasmeren voor klassieke muziek in de bredere zin. Dat is niet de meest simpele doorstroom, vermoedden we zo. “Dat is wel de uitdaging”, bevestigt Zwiep vrijwel direct.
“Ik hoor vaak dat mensen klassieke muziek als lastig ervaren. […] Ze weten niet waar te beginnen en of ze het wel mooi vinden. Nou, veel van de gamesoundtracks die met een orkest zijn ingespeeld– dat is eigenlijk al de gereedschapskist van de componisten van vroeger.” Spelers van The Sims tot Call of Duty zijn zo al meermaals in aanraking gekomen met klassieke werken. “Via datzelfde orkest proberen we [kijkers] langzaam vertrouwelijk te maken met andere orkestwerken. Klassieke orkestmuziek werkt veel met eenzelfde vorm van spanningsopbouw [als die in gamesoundtracks]; je moet je oren er even voor openzetten.”
Zwiep keert vaak terug naar de vele verbanden die hij tussen muziek en de spellen treft. “We blijven die combinatie zoeken van gamemuziek en klassieke muziek; daar zit echt een soort familieverband.” Al het mooie aan gamemuziek kwam dan ook toepasselijk samen in de Gamemuziek Top 50. In samenwerking met Beeld & Geluid is de uitzending in korte tijd uit de grond gestampt. Toch stond hier plots een gelaagde viering van gamemuziek, alsook een fraaie strik om de recente inspanningen van Sander Zwiep en Jordy Jager. Dit feestje was er niet geweest zonder hun aanstekelijke explainers.
Essentiële kost
Als een van de vijf juryleden voor de Gamemuziek Top 50 zijn we benieuwd naar wat volgens Neerlands grootste gamemuziek-influencer, een goede partij themamuziek definieert. “Een goede gamesoundtrack mag de gamer niet te veel afleiden. Het moet je precies geven wat je nodig hebt om de game ultiem te beleven. Soms is dat sfeer, maar het kan je ook cues geven voor [de opbouw van] spanning of drama. […] Dat is natuurlijk een keuze voor de ontwikkelaar om daar heel ver in te gaan, of de muziek juist heel subtiel te houden”, zegt Zwiep.
Zwiep wil nadrukkelijk niet “doen alsof [hij] eens even gaat vertellen wat goede gamemuziek is” en blijft daarom weg van concrete titels, maar stipt wel een voorbeeld aan. “In sommige indie horrorgames zit één synthesizer-akkoord, een beetje gloomy. Het hoeft niet veel te zijn, maar toch werkt het dan wel.“ Desalniettemin draait het bij Zwiep vooral om de samenwerking tussen de speelervaring en de muziek: “Als je als ontwikkelaar je verhaal goed hebt besproken met de componist, dan kan een invoelende componist daar een goede score bij maken.”
Hollandse glorie
In de Gamemuziek Top 50 van NPO Klassiek staat Nederlandse inbreng meermaals genoteerd, met onder meer de soundtracks van het recente The Knightling en News Tower. Het veel oudere Jazz Jackrabbit, mede ontwikkeld door de Nederlander Arjan Brussee, heeft ook een plekje in het overzicht veroverd.
Hoger in de lijst maakt nog een bekende productie van eigen bodem een opwachting: Horizon Zero Dawn. De muziek van de post-apocalyptische game werd geschreven door Joris de Man, die de soundtrack maakte in samenwerking met The Flight, Niels van der Leest en Julie Elven. De Man was tijdens de uitzending aanwezig om ter plekke de eerste Oeuvre Award Gamemuziek in ontvangst te nemen. Naast de Horizon-franchise werkte de componist aan titels als Killzone en Catalyst Black.
Tijdens de stream schuiven er verschillende gasten voorbij. Dutch Games Association-manager Martine Spaans vertelt over de staat van de game-industrie in Nederland, en game-archivaris bij Beeld en Geluid Willem Hilhorst beschrijft het belang van games als erfgoed. Gamen leeft in Nederland, en dat mag op een groot kanaal verteld en gevierd worden.
De Gamemuziek Top 50 is in zijn geheel terug te zien en luisteren via de website van NPO Klassiek, waar ook de volledige ranglijst gepubliceerd staat. Sander Zwiep beluister je maandag tot en met donderdag dagelijks in Maatwerk, tussen 14:00 en 17:00 op NPO Klassiek.


