Vergeet gloednieuwe objectieven: vintage glas is goedkoper en schiet charmantere beelden

Oud glas is goud glas

Mooie objectieven voor foto- en videografie hoeven niet altijd de hoofdprijs te kosten. Beeldmakers die kunnen omgaan met wat stoffiger spul, mogen beroep doen op vintage lenzen. Selecte oude objectieven schieten scherpe, charmante beelden – ook op moderne camera’s – terwijl ze een fractie van de prijs kosten vergeleken met gloednieuw glas. Sta me toe vier van mijn mooiste vintage vondsten te delen.

Zie het als de positieve keerzijde van mijn rouwtherapie met vintage fotografie. Na het verlies van een tas vol cameraspullen was ik genoodzaakt in korte tijd veel glas in te slaan, terwijl ik ondertussen verzwolgen was door een analoog konijnenhol. Resultaat: een lade vol vintage lenzen. Daar zitten zonder twijfel wat matigere modellen tussen, maar zeker vier van deze stokoude cilinders zijn het aanraden waard.

Nikkor 50mm f/1.8 AF-D

Volgens velen een verplichte toevoeging an de cameratas van iedere fotograaf: een nifty fifty. Lees: een vast objectief op (of rond) 50 millimeter brandpuntsafstand. Wat een full-frame door zo’n lens ziet, is grofweg gelijk aan het blikveld van onze ogen. Dat maakt het objectief intuïtief in gebruik en breed inzetbaar voor verschillende soorten foto- en videografie. Doordat deze lenzen hun diafragma relatief ver open laten draaien, schieten ze dromerigere plaatjes dan de lenzen die vaak meegeleverd worden met camera’s. Dat gaat zeker op als je een bewezen ouder model, zoals deze Nikkor 50mm f/1.8 AF-D, in huis haalt.

Nikon introduceerde dit compacte lensje in 2002 – voor ons ‘vintage’ genoeg – en produceert ‘m tot vandaag de dag nog altijd. De ‘AF’ in de modelnaam werkt op een beperkt aantal spiegelreflexcamera’s met ingebouwde scherpstelmotoren en de behuizing is geheel plastic fantastic, maar dit schiet haast crimineel scherp. Zelfs de beeldpuristen onderscheiden dit niet gemakkelijk van luxe en moderne 50mm-objectieven op f/1.8, die al snel viermaal duurder uitvallen.

De oude Nikkor 50mm AF-D werkt manueel prima op moderne camera’s (al helemaal met hulpmiddelen als focus peaking, waarbij scherpe beeldvelden oplichten), maar behoudt volledige compatibiliteit met oudere Nikon-camera’s op de F-vatting. Daarmee staat-ie perfect tussen hedendaagse en vintage fotografie. Op reis is dit de lens die ik het vaakst tussen systeemcamera en een analoge spiegelreflex verwissel. Hij werkt zo lekker op beide; ik overweeg oprecht een tweede te halen, zodat ik ‘m niet steeds meer over hoef te zettten tussen camera’s.

Wat kost het?
Nieuw biedt Nikon de Nikkor 50mm f/1.8 AF-D aan voor circa 179 euro. Dat is het overwegen waard, ware het niet dat je ‘m elders vaak veel voordeliger aantreft – zeker tweedehands. Nadat mijn geliefde eerste nifty fifty genakt werd, kocht ik eenzelfde model terug via Marktplaats voor een bizarre 30 euro. Deze vervanging kwam trouwens ook zónder een verstopte zandkorrel onder de focusring, die mijn gestolen objectief ooit van een Grieks strand had opgepikt.

KMZ Helios 44-2

De Helios 44 is een massaal geproduceerde Sovjet-kopie van de luxere Carl Zeiss Biotar T 58mm f/2, bekend om zijn zogenaamde swirly bokeh: onder de juiste omstandigheden verandert het onscherpe beeldveld in een psychedelische draaikolk, des te meer als er wat afstand tussen het onderwerp en de achtergrond zit. Zeker is dat effect overigens niet; de visuele draai is afhankelijk van het soort Helios 44 – er bestaan namelijk een boel verschillende variaties. Mijn iets nieuwere Helios 44M-4 kolkt ook, maar de kenmerkende swirl komt vaker naar voren in de vroege 44-2-varianten.

Deze swirly objectieven zijn de laatste jaren in trek. Dat komt hoogstwaarschijnlijk door The Batman en de twee laatste Dune-films, die precies dit budgetlensje in hun producties verwerkten. Andere imperfecties van dit vintage glas, zoals **opvallende lens flares (interne lichtreflecties) en kleurrijke halo’s (waasvorming rondom felle lichten), worden tegenwoordig ook geassocieerd met chique filmproducties. Dit glas vergt echter geen kennismakingsgesprek bij een hypotheekadviseur, waar je dat bij Hollywood-waardige primes wel verwacht. Voor een prikkie schiet dit al erg filmisch.

Extra fraai voor videoproductie: de Helios 44-2 heeft een vrij te verstellen diafragmaring. Die werkt dus niet met vaste trappen (van f/2,0 naar f/2,5 naar f/3,2 naar f/4,0 – et cetera), maar laat de lamellen vloeiend vernauwen of opendraaien. Dat maakt het makkelijker om te spelen met de kolkerigheid, maar ook om tijdens opnames het beeld subtiel donkerder of lichter te maken, zónder camera-instellingen te verzetten. Cinematografen laten andere mooie lenzen daarvoor cinemodden, maar de Helios 44-2 heeft dat traploze diafragma dus al ingebakken. Let wel op: de latere Helios 44M-modellen stapten over op een clicky 

Wat kost het?
Afhankelijk van vraag en aanbod krikken sommige verkopers hun prijs op tot circa 150 euro. Ooit wisselden deze budgetvechters van hand voor een paar tientjes. Laten we de inflatie de Batman-belasting noemen, waar je gelukkig ook weleens onderuit kunt glippen. Ik scoorde mijn Helios 44-2, lekker draaierig en prima onderhouden door een Belgische verzamelaar, voor een meer dan redelijke 45 euro op Marktplaats. Mijn Helios 44M-4 kostte, inclusief complete Sovjet spiegelreflexcamera, een kleine 70 euro.

Nikkor 105mm f/2.5 K

Een nabijgelegen broertje van een iconische portretlens. Steve McCurry schoot een foto van Sharbat Gula, bekend als Afghan Girl, door een identieke opstelling van Nikon-glas uit de jaren 70. Dit specifieke K-model is optisch identiek, zij het met een ander (nog altijd metalen) omhulsel en optioneel verder dicht te draaien tot f/32. Op de juiste afstand ‘poppen’ gezichten en andere onderwerpen uit composities, met een plezierig verval van scherpte daaromheen.

We hebben de portretten van het kernteam van alt. door dit glas geschoten. Daar is deze Nikkor bij uitstek voor geschikt, al doet-ie het ook fantastisch op huisdieren, bloemenpartijen of in spontane straatfotografie. Met het diafragma vol open (f/2.5) blijkt-ie al scherper dan verwacht, maar vanaf f/4 doet dit qua scherpte niet onder aan moderne hoogvliegers.

Nikons oudere 105mm-objectieven zijn niet zo ‘kolkerig’ als bovengenoemde Helios 44-2, maar met de een grotere afstand tussen onderwerp en achtergrond kan het beeldveld alsnog wat draaiing vertonen. Dat werkt erg lekker met, onder andere, dromerige portretten in de natuur of in spontane straatfotografie.

Wat kost het?
Mijn Nikkor 105mm f/2.5 K kwam in een gebundelde partij vintage lenzen, voor omgerekend ongeveer 150 euro. Dat is dit glas meer dan waard. Een mooie moderne 105mm kost immers al snel vijf- tot tienvoud de prijs – en die zijn veelal minder stevig en zelden zo charmant.

Kenko Fish-Eye 180⁰

Deze vintage adapter van Kenko werd als mysterieus presentje meegestuurd met twee objectieven – zo mooi kan Marktplaats zijn. De vele verloopringen ontbreken (waardoor hij enkel op 52 millimeter schroefdraden draait), maar deze opzetlens past toevalligerwijze perfect op bovenstaande Nikkor 50mm f/1.8 AF-D. Aldaar creëert de Kenko een volledig bolvormig 180 graden wijd visoogeffect, dat door de 50mm lens precies in het full-frame beeldveld past.

In theorie zou het mogelijkheden kunnen bieden in serieuze fotografie, maar laten we wel wezen: dit is geen serieus glas. Echt vlijmscherp wordt het fish-eye beeld vrijwel nooit. De meeste composities met mensen zien goofy uit, al heeft dat natuurlijk ook wel weer iets. De opzetlens is onhandig, maar vraagt je wel te spelen en te experimenteren met een alternatief perspectief. Het neigt naar een soort punk fotografie.

We schoten er toepasselijke retro-portretten mee in het Apple Museum en mijn kat schitterde in een dom drieluikje. Mocht je een redelijke skateboarder zijn: ik kom er graag je volgende video feature mee schieten.

Wat kost het?
De Kenko-adapter biedt een klungelige fish-eye per omweg*,* maar deze opzetstuk-lens-adapter-opstelling kost omgerekend 50 euro, inclusief benodigde 50mm-objectief voor het gewenste bolvormige kader. Dat is een prima prijs om je camera een trip naar 90-muziekclips te sturen. Afhankelijk van waar je deze lens zelf treft (en in welke staat), betaal je er los 30 tot 100 euro voor. Schieten de prijzen verder door, ben je waarschijnlijk beter af met een native fish-eye.

Tot dusver mijn favoriete vintage vondsten. Dit zijn alvast vier modellen waarvoor je op de loer mag liggen in je lokale kringloop, al is er natuurlijk zoveel meer moois vinden. Neem mijn aanraders desnoods als een simpel startpunt voor wat vintage experimenten. Wie zich immers een beetje oriënteert in ouder glas, mag hele charmante beelden schieten, zonder de hoofdprijs te hoeven betalen.