Cosplayers delen trots hobby in Design Museum Den Bosch
“Eigenheid, creativiteit en community”
In de jaren ‘80 werd er al eens over geschreven, maar de afgelopen pakweg tien jaar heeft cosplay zich ontwikkeld tot een subcultuur die niet meer weg te denken is uit hoe wij kijken naar fandom en evenementen als Comic Con. Vanaf 4 oktober is er voor het eerst op Europese bodem een tentoonstelling te vinden over cosplay. We mochten alvast even kijken bij Design Museum Den Bosch, en spraken aldaar curator Maan Leo.
In de afgelopen paar maanden ontving zij meer dan honderd cosplayers die mee konden denken over de tentoonstelling: wat zijn de belangrijke dingen die men moet weten? Welk soort kostuums mogen echt niet ontbreken? En de community gaf antwoord. Leo, die zelf geregeld achter de naaimachine kruipt, vertelt: “ik voel een grote verantwoordelijkheid naar al die mensen om goed neer te zetten wat cosplay voor zo velen betekent.”
Vriendschap en community zijn zo’n ontzettend belangrijk gedeelte van cosplay.
Tientallen mannequins
In de tijdelijk tot cosplay atelier gedoopte ruimte achterin Design Museum Den Bosch staan ze klaar om in een kostuum gehuld te worden: tientallen mannequins in verschillende kleuren en maten. Een aantal ervan is al aangekleed en gepositioneerd. “De kleuren wijzen elk op een ander deel van het verhaal dat we willen vertellen.”
En dat verhaal kon met geen mogelijkheid eenduidig worden: in het voorjaar organiseerde het museum drie meedenksessies, waarvoor meer dan tweehonderd aanmeldingen in de inbox verschenen. Zelf heb ik ook een meedenksessie bijgewoond. Ik cosplay al een tijd, ben met regelmaat op een evenement te vinden en werd erg enthousiast van het idee van cosplay in een museum. Het was mooi om te zien dat al die andere cosplayers hun visie ook zo graag willen delen met het museum, en daardoor met een hele grote groep bezoekers. Je ziet niet zo vaak dat curators actief mensen betrekken van buiten de museumwereld. Hier kon dat bijna niet anders.
Over die sessies vertelt Leo: “Uiteindelijk konden ongeveer honderd mensen langskomen om mee te denken, waardoor we een mooi referentiekader hebben kunnen opbouwen. Cosplay is zo veelzijdig! En het is enorm bijzonder dat cosplayers tips en technieken met elkaar delen en ook trots zijn om dat te doen, als een soort democratische kennisdeling. Ik kende het vooral vanuit een outsider’s perspective, want ik maak kleding en volgde al langere tijd een aantal cosplayers die op die manier heel vrijgevig zijn. Pas tijdens de meedenksessies merkte ik: vriendschap en community zijn zo’n ontzettend belangrijk gedeelte van cosplay als geheel. Soms zijn ze zelfs de reden dat men het oppakt—met een groepskostuum bijvoorbeeld.”
Ook een deel van het tentoonstellingsontwerp is tot stand gekomen samen met de community: op de zaterdag twee weken voor de opening was iedereen welkom om mee mini’s te schilderen voor een miniatuurwereld. “Er was een enorme aanloop om dat te komen doen,” vertelt Leo, terwijl we langs een 3D-geprint prototype van de miniwereld lopen. Daarop prijkt Grogu uit The Mandalorian naast een galante ridder te paard.
Tegendraads
“Uit de sessies heb ik ook geleerd dat cosplayers hun hobby op allemaal verschillende manieren uitoefenen. Sommigen gaan steevast eens per jaar naar een Comic Con, kijken dan in de kast wat ze hebben liggen dat aansluit bij een personage. Anderen zijn elke dag tot in de kleine uurtjes bezig met het maken van hun kostuum, of gebruiken hun kostuum als activisme. Dan zijn er ook weer cosplayers voor wie het ‘play’-gedeelte van het woord heel belangrijk is. We spraken voor de tentoonstelling bijvoorbeeld met Shameek Janssen, die voor Riot Games helemaal in de rol van Ekko kruipt.”
In de tentoonstelling maken al die verschillende kanten van cosplay hun opwachting. Ook dat was een uitdaging: “Enerzijds wil je dat nieuwelingen genoeg informatie meekrijgen om een compleet beeld te vormen, anderzijds is het uiteraard ook de bedoeling dat cosplayers zich herkennen en er ook voor hen nieuwe verhalen te vinden zijn. Uiteindelijk wil je bij beide groepen hetzelfde bereiken: verwondering.”
Dat gebeurt met grote, imposante kostuums die volledig handgemaakt zijn, maar ook met accessoires die uit de winkel komen, of bestaande kleding die net is aangepast om het bij een personage te laten horen. “Het voelt heel tegendraads, om in een museum objecten tentoon te stellen die ‘niet perfect’ of onaf zijn. Maar steeds opnieuw kwam ook uit de meedenksessies naar voren dat men dat heel belangrijk vond om die imperfecties te laten zien. Woorden als awkward werden tijdens de sessies ook in een positief daglicht gezet en toegeëigend. Er werd aangegeven: die imperfectie omarmen wij, daar is ruimte voor.” En dus zijn ook die delen van de hobby te zien: ”Sommige dingen hangen aan elkaar van lijm en goede hoop.”
Dat alles komt samen tot een beeld van wat cosplay is en kan zijn. Zo goed als alles is in bruikleen van cosplayers zelf, in plaats van verzamelaars of andere musea. Ook dat is ongebruikelijk, vertelt Leo: “Al deze objecten zijn zo bijzonder omdat ze misschien vorige week nog gedragen zijn, en nadat de tentoonstelling sluit, worden ze weer gewoon gebruikt. Meestal eindigt het leven van een voorwerp wanneer het in het museum belandt. Een stoel is geen stoel meer, maar een museumobject. Hier is dat heel anders: alle uitgestalde kostuums hebben een hoge gevoelstemperatuur, ze hebben nog een leven.”
Er zijn zo veel redenen waarom je een personage of kostuum uit kan kiezen.
Gemaskerd bal
We spreken aansluitend even over de geschiedenis van cosplay. In juni 1983 schreef de Japanner Nobuyuki Takahashi erover voor het magazine My Anime. Het portmanteau van ‘costume’ en ‘play’ dat Takahashi voorstelde, werd uiteindelijk wereldwijd opgepakt. Toch bestond het op dat moment al even, ook al had het nog geen formele naam. In de 17de eeuw werden er zelfs al personages uit boeken nagemaakt en -gespeeld. In de tentoonstelling begint de tijdlijn van cosplay in 1877, bij het gekostumeerde bal van Jules Verne. Dat wordt breed gezien als het eerste feest met science-fictionthema: de gasten waren veelal verkleed als personages uit Vernes werken.
Leo: “Daarna hebben veel cultuurwetenschappers een lange tijd volgehouden dat het bij cosplay om obsessieve superfans ging. Alsof het fan zijn zó naar buiten spat dat het spontaan een kostuum wordt. Maar er zijn zo veel redenen waarom je een personage of kostuum uit kan kiezen. Werken met nieuwe technieken of een specifiek materiaal, bijvoorbeeld. Of een groepscosplay met je vrienden. Sterker nog: je hoeft niet eens fan te zijn om iets te maken. Sommigen kiezen gewoonweg wat ze er mooi uit vinden zien, al hebben ze de game waaruit het komt nog nooit gespeeld. Ook die verhalen wilden we graag vertellen in de tentoonstelling.”
Conventiedagboek
Voor cosplayers is de hobby ook een wisselwerking met het dagelijks leven. Leo vertelt: “Ik heb verhalen gehoord van cosplayers die zich door een kostuum of personage zekerder zijn gaan voelen over bijvoorbeeld hun uiterlijk, of comfortabeler zijn gaan voelen met een hulpstuk voor een handicap. Toen ik de teksten voor in het museum ging schrijven, merkte ik dat er geen één cosplay was waar ik niks over te vertellen had. Ook de gekochte objecten of closet cosplays (kostuums waarvan je de kleding direct uit je kast haalt, red.) dragen allemaal een persoonlijk verhaal met zich mee.”
Zo staat er een volledig zelfgemaakt kostuum van het personage Mollymauk uit D&D-webserie Critical Role in de cosplay workshop. Tussen de geborduurde patronen op dit kostuum van Emma de Bloois vind je een persoonlijke touch: allemaal verschillende hangertjes en andere details. “Die zijn dus allemaal gekregen en geruild op conventies,” vertelt Maan Leo. “Zo wordt een kostuum tegelijkertijd een soort van dagboek, dat is heel bijzonder.”
“Ik ben groot fan van het woord fantastisch. Het kan staan voor ‘fantasierijk’, maar ook voor ‘geweldig’, en ik denk dat beide woorden zeker van toepassing zijn voor cosplay.”
Wrijving
Stagaire Zoë Jansen, die aan de tentoonstelling meewerkt, haakt in op de persoonlijke verhalen achter al die kostuums: “We hebben ook een lange muur met allemaal attributen, en we hadden daar niet de ruimte om bij alles een volledig verhaal te vertellen. Dat was wel een uitdaging, want cosplay heeft zo veel persoonlijke kanten dat je eigenlijk gewoon alles wilt kunnen tonen!”
Leo: “Wellicht kan ook niet iedere cosplayer zich helemaal herkennen in de visies die we in de tentoonstelling presenteren. Maar soms mag dat wel een beetje wrijven, want dan blijft het gesprek ook leven.”
De verhalen van tientallen cosplays, attributen en meer zijn van 4 oktober tot en met 21 maart te zien in Cosplay! De tentoonstelling in Design Museum Den Bosch.
